Pennod newydd i bensiynau Cymru: a fydd yn adlewyrchu ein gwerthoedd?

Mae Cymru ar drobwynt o ran sut mae arian pensiwn cyhoeddus yn cael ei fuddsoddi.

Ar 1 Ebrill 2026, bydd Partneriaeth Pensiwn Cymru (WPP) yn lansio cwmni rheoli buddsoddiadau newydd, IMCo, gan ddod â phenderfyniadau ynghylch biliynau o bunnoedd o asedau Cynllun Pensiwn Llywodraeth Leol yn agosach at adref.

Os caiff ei wneud yn dda, mae’n gyfle go iawn i wneud pethau’n wahanol. I lunio dull o fuddsoddi sy’n adlewyrchu’r hyn y mae Cymru’n ei gynrychioli: cefnogi ein cymunedau, cymryd cyfrifoldeb am ein heffaith fyd-eang, ac adeiladu dyfodol tecach a mwy cynaliadwy.

Ond nid yw hynny’n sicr. Mae’r hyn sy’n digwydd nesaf yn dibynnu ar y dewisiadau a wneir nawr.

Mae gan Gymru sylfaen gref eisoes i adeiladu arni.

Nododd Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 weledigaeth glir: y dylai penderfyniadau a wneir heddiw amddiffyn lles pobl a’r blaned, nawr ac ar gyfer y dyfodol. Mae’r weledigaeth honno wedi helpu i newid disgwyliadau, gan gynnwys ynghylch sut mae arian cyhoeddus yn cael ei ddefnyddio.

Ledled Cymru, mae pobl wedi bod yn pwyso am i fuddsoddiadau pensiwn adlewyrchu’r gwerthoedd hyn yn well. O ymgyrchoedd danfuddsoddi tanwydd ffosil i alwadau am fwy o dryloywder a buddsoddiad moesegol, mae momentwm wedi bod yn cynyddu mewn cymunedau, cynghorau a chymdeithas sifil.

Mae sgyrsiau ynghylch uwchgynhadledd bensiynau genedlaethol wedi gwneud un peth yn glir: mae awydd y cyhoedd a’r sail ymarferol ar gyfer system bensiwn fwy cyfrifol yng Nghymru.

Cyfle go iawn, a risg go iawn.

Gallai creu IMCo helpu i fynd â’r gwaith hwnnw ymhellach. Gyda mwy o reolaeth yng Nghymru, mae cyfle i:

• Alinio buddsoddiadau â thargedau hinsawdd a sero net
• Buddsoddi mewn prosiectau a chymunedau lleol
• Ymgorffori hawliau dynol a chyfrifoldeb byd-eang mewn gwneud penderfyniadau ariannol
• Cryfhau tryloywder ac atebolrwydd democrataidd

Ond mae bwlch hefyd na allwn ei anwybyddu. Fel mae pethau’n sefyll, bydd IMCo y tu allan i gwmpas cyfreithiol Deddf Cenedlaethau’r Dyfodol. Gall ddewis dilyn ei hegwyddorion o hyd, ond ni fydd yn ofynnol iddo wneud hynny. Ar adeg mor allweddol, mae’r gwahaniaeth hwnnw’n bwysig.

Gwneud i’r foment hon gyfrif.

Os yw’r dull newydd hwn am gyrraedd ei botensial, mae angen i gyd-fynd â Deddf Cenedlaethau’r Dyfodol fod yn fwriadol, nid yn rhagdybiedig.

Gallai hynny edrych fel:

• Ymrwymiad cyhoeddus clir gan IMCo i weithredu yn unol ag egwyddorion y Ddeddf
• Disgwyliadau cryf gan gynghorau partner a chronfeydd pensiwn
• Ystyriaeth gan Lywodraeth Cymru o’r ffordd orau o sicrhau cysondeb ac atebolrwydd

Beth ydym ni eisiau i’n harian ei wneud?

Mae hyn yn mynd y tu hwnt i strwythurau a llywodraethu, ac yn syth at y rôl y mae arian cyhoeddus Cymru yn ei chwarae yn y byd. Ar hyn o bryd, yng ngwyneb argyfwng hinsawdd ac anghydraddoldeb sy’n dyfnhau, nid yw buddsoddiadau pensiwn yn niwtral. Maent naill ai’n ychwanegu at y broblem neu’n helpu i adeiladu rhywbeth gwell.

Mae Cymru eisoes wedi gosod cyfeiriad drwy Ddeddf Cenedlaethau’r Dyfodol. Mae IMCo yn gyfle i ddilyn hynny drwodd yn ymarferol, nid ar bapur yn unig. Adeiladu system bensiwn sy’n:

• Buddsoddi mewn ynni adnewyddadwy, cartrefi cynnes, ac economïau lleol gwydn
• Osgoi niwed i bobl ac ecosystemau nid yn unig yng Nghymru, ond yn fyd-eang
• Adlewyrchu gwerthoedd y bobl y mae’n rheoli eu harian

System sy’n teimlo’n gyson â’r hyn y mae Cymru’n ei gynrychioli, a rhywbeth y gall pobl ledled y byd ei gefnogi.