RHAID I GYMRU BERCHNOGI EI DYFODOL YNNI GLÂN, MEDD CLIMATE CYMRU WRTH Y SENEDD

Mae ymgyrchwyr yn galw am berchnogaeth gymunedol orfodol ar brosiectau ynni adnewyddadwy, gan rybuddio na all Cymru fod yn gartref i seilwaith ynni yn unig tra bod yr elw’n llifo i rywle arall.

Mae Climate Cymru, clymblaid amhleidiol sy’n cynrychioli dros 400 o sefydliadau partner a miloedd o unigolion ledled Cymru, wedi cyflwyno ei blaenoriaethau strategol ffurfiol i Ymgynghoriad Pwyllgor yr Economi, Ynni a Seilwaith y Senedd ar gyfer y Seithfed Senedd.

Mae’r cyflwyniad yn annog Aelodau’r Senedd i roi budd cymunedol, cadw cyfoeth yn lleol, moderneiddio’r grid yn gyflym, a Sicrhau Pontio Teg i weithwyr wrth wraidd strategaeth ynni Cymru yn y dyfodol. Gan adeiladu ar ymgyrch Cymru Gyda’n Gilydd y rhwydwaith a’r dystiolaeth a gasglwyd o ddangosiadau Briffiad Argyfwng y Bobl ledled Cymru, mae Climate Cymru am weld cymunedau Cymru wrth galon y newid i ynni glân, gyda buddiant gwirioneddol yn y prosiectau sy’n cael eu datblygu yma.

Mae Climate Cymru yn galw am i gymunedau gael buddiant uniongyrchol yn nyfodol ynni adnewyddadwy Cymru. Mae ei ymateb yn galw am berchnogaeth ar y cyd orfodol ar brosiectau ynni adnewyddadwy newydd, ochr yn ochr â thaliadau budd cymunedol safonol a fyddai’n cyfrannu at Gronfa Gyfoeth newydd i Gymru.

Mae’r rhwydwaith hefyd yn galw am oruchwyliaeth gryfach o Trydan Gwyrdd Cymru ac Ynni Cymru, ac ar i’r Senedd ddwyn Ofgem, National Grid a gweithredwyr y rhwydweithiau dosbarthu i gyfrif am oedi wrth gysylltu prosiectau newydd â’r grid.

Mae Climate Cymru hefyd yn galw am ddiwygio’r system gynllunio fel bod gan bobl leol lais ystyrlon o gamau cynharaf datblygu prosiectau ynni adnewyddadwy.

Yn olaf, mae’r rhwydwaith yn galw am i bontio gwyrdd Cymru greu swyddi da, diogel a buddsoddiad mewn cymunedau ledled Cymru. Mae hyn yn golygu alinio datblygiad sgiliau’r gweithlu â thwf diwydiannau gwyrdd, diogelu gweithwyr diwydiannol presennol a sicrhau bod cadwyni cyflenwi lleol yn elwa ar fuddsoddiad ym mhorthladdoedd Cymru, gan gynnwys Aberdaugleddau a Mostyn.

Wrth sôn am gyflwyniad yr ymgynghoriad, dywedodd Joseph Kidd, Pennaeth Ynni Adnewyddadwy Climate Cymru:

“Mae gan Gymru gyfle enfawr i adeiladu system ynni sy’n gweithio i bawb, gan roi cymunedau wrth galon y newid, lleihau biliau aelwydydd a chadw mwy o’r gwerth economaidd a gynhyrchir gan ein hadnoddau adnewyddadwy yng Nghymru.

“Mae hwn yn gyfle i feddwl y tu hwnt i seilos seneddol traddodiadol a dod â chymunedau, llunwyr polisi a’r diwydiant ynghyd i lunio dyfodol ynni Cymru. Rydym yn annog y Pwyllgor i weithio ar draws portffolios, ymweld â chymunedau sydd eisoes yn arwain y ffordd, a chynnull Briffiad Ynni Cenedlaethol y Bobl er mwyn dod â phrofiad, syniadau ac atebion lleol yn uniongyrchol i galon y broses o lunio polisïau.”

Dywedodd Dan McCallum, Prif Weithredwr Awel Aman Tawe:

“Yn Awel Aman Tawe, rydym wedi defnyddio incwm o’n fferm wynt 4.7MW i brynu’r hen ysgol gynradd a’i thrawsnewid yn hwb cymunedol ffyniannus. Rydym hefyd wedi prynu’r dafarn leol, cefnogi iechyd meddwl, cyngor ar ynni ac ystod o brosiectau eraill. Egni, ein cwmni cydweithredol solar ar doeau, yw’r mwyaf yn y DU ac mae wedi arbed mwy na £1 miliwn i’n safleoedd mewn costau trydan hyd yma.

“Rydym hefyd yn awyddus iawn i rannu perchnogaeth mewn ffermydd gwynt mawr ac rydym wedi gweithio gyda phartneriaid, NPTCVS a BAVO, i sicrhau cyfranddaliadau cydweithredol yn [Y Bryn], [Mynydd Fforch Dwm] a [Mynydd Ty Talwrn] yn ein hardal leol. Rydym am i bob datblygwr ymateb yn yr un ffordd ag y mae ESB/Coriolos, Nadara, Galileo ac RWE wedi gwneud, a gweithio gyda ni ac Ynni Cymunedol Cymru i gadw cyfoeth yng Nghymru.”

Dywedodd Benedict Ferguson, Ynni Cymunedol Cymru – Community Energy Wales:

“Er gwaethaf uchelgais Llywodraeth Cymru i bob datblygiad ynni preifat gael ei berchnogi ar y cyd â chymunedau, dim ond 3 o’r 30 prosiect ynni adnewyddadwy sydd wedi ymuno â phroses PEDW ers 2020 sydd â safbwynt credadwy ar berchnogaeth ar y cyd. Nid yw’r canllawiau gwirfoddol presennol yn sicrhau’r canlyniadau sydd eu hangen ar bobl Cymru.

“Mae’n hynod siomedig gweld prosiect perchnogaeth ar y cyd credadwy yn Y Bryn yn cael ei wrthod, ac rydym yn galw ar Lywodraeth newydd Plaid Cymru i gyflawni ei haddewid yn ei maniffesto i ‘ofyn am gyfran leiaf o rhwng 15 a 25% mewn perchnogaeth gymunedol ar gyfer pob prosiect ynni dros 10 MW, fel amod allweddol ar gyfer rhoi caniatâd’.”