O’r Pridd i’r Enaid: Buddiannau Cudd Byw’n Gynaliadwy

Mae Taith Werdd Climate Cymru, sy’n rhan o’r Wythnos Fawr Werdd, yn amlygu straeon ysbrydoledig am fentrau a arweinir gan y gymuned. Yn ystod y daith yn gynharach y mis hwn, cafodd sawl menter sy’n datblygu cymuned ac sy’n dangos manteision byw’n gynaliadwy eu harddangos, gan amlygu eu heffaith ar newid yn yr hinsawdd a lles cyffredinol.

Grŵp Tyfwyr Graigfechan: Cymuned yn Ffynnu Gyda’i Gilydd

Dychmygwch sefyll mewn gardd ffrwythlon, fywiog lle mae pob planhigyn yn dyst i rym cymuned a chydweithio. Mae Grŵp Tyfwyr Graigfechan yn Rhuthun, grŵp bywiog o bensiynwyr, wedi trawsnewid eu cariad at arddio yn fferm gymunedol lewyrchus. Mae’r unigolion ymroddedig hyn yn tyfu amrywiaeth o lysiau a ffrwythau gan ddefnyddio arferion ecogyfeillgar a dulliau DIY.  Un enghraifft gofiadwy yw eu cymysgedd comfrey cartref, porthiant planhigion cryf sydd, er yn effeithiol, wedi arwain at anffodion doniol – fel yr amser na allai aelod ysgwyd yr arogl er gwaethaf tair cawod – er mawr siom i’w gŵr.

Tra bod gan rai aelodau lleiniau llysiau eu hunain gartref, mae agwedd gymunedol y fferm yn cynnig buddion unigryw. Gallant ddibynnu ar ei gilydd i ofalu am y planhigion pan fydd rhywun i ffwrdd neu’n sâl, gan rannu gwybodaeth a phrofiad. Mae’r system cydgymorth hon yn ymestyn y tu hwnt i’r ardd, gyda chymorth ariannol a chorfforol ar gael pan fo angen, gan atgyfnerthu ymdeimlad dwfn o berthyn a chysylltiad. Nid yw’n syndod bod y rhai yng Ngraigfechan mor gydweithredol a chyfeillgar. Mae ymchwil o Brifysgol Caerdydd yn amlygu bod cyfranogiad mewn gweithgareddau garddio cymunedol yn cyd-fynd â llai o straen a mwy o ryngweithio cymdeithasol ymhlith cyfranogwyr.

Mae nifer y cynhyrchwyr bwyd lleol ar raddfa fach yng Nghymru wedi cynyddu’n gyson dros y degawd diwethaf, gan gyfrannu at wytnwch economaidd a chydlyniant cymunedol. Mae ymdrechion y Grŵp Tyfwyr wedi sbarduno cydweithio â chymunedau cyfagos. Er ei bod yn ardal fach, mae hinsoddau amrywiol yn caniatáu i wahanol gnydau ffynnu, gan alluogi’r grwpiau hyn i rannu eu haelioni a’u gwybodaeth. Mae’r ymdeimlad cynyddol hwn o gymuned a chydweithio yn ymwneud â mwy na thyfu bwyd; mae’n ymwneud â magu boddhad, rhannu, a theimlad cymunedol dwfn – gwerthoedd y maent am eu trosglwyddo i’r cenedlaethau iau.

Fferm Langtons: Ffermio Atgynhyrchiol a Gweledigaeth ar gyfer y Dyfodol

Mae ymweliad â Fferm Langtons ym Mannau Brycheiniog yn cynnig enghraifft ysbrydoledig arall o sut y gall gweithredu ar yr hinsawdd wella bywydau. Mae’r fferm organig ac adfywiol hon, sy’n cael ei rhedeg gan deulu, yn ymroddedig i farchnadoedd tyfu a chyflenwi blychau llysiau ffres, blasus. Mae ethos y fferm yn canolbwyntio ar greu dyfodol cynaliadwy lle mae cynhyrchu bwyd lleol a chymunedau’n ffynnu.

Rhannodd perchennog y fferm eu gweledigaeth o Gymru sy’n frith o erddi marchnad, lle mae bwyd yn cael ei dyfu’n lleol ac yn dymhorol yn hytrach na’i gludo o bell. Maent yn breuddwydio am ddyfodol lle mae pawb yn adnabod eu ffermwr, gan ailgysylltu cymunedau â ffynhonnell eu bwyd. Mae’r cysylltiad personol hwn yn amlwg yn eu rhyngweithio â chwsmeriaid, sy’n fwy na defnyddwyr yn unig – maent yn rhan o gymuned gefnogol.

Mae ymrwymiad y fferm i arferion adfywio yn cael ei ysgogi gan awydd i fagu eu merch mewn amgylchedd sy’n gyfoethog o ran natur a bwyd da. Mae stori’r perchennog am blant ysgol yn crisialu’n berffaith genhadaeth y fferm: datblygu gwerthfawrogiad dwfn o fwyd gonest, iachus, yn enwedig ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

“Pan gawson ni blant ysgol yn dod i ymweld… fe ddywedon nhw nad oedden nhw’n hoffi moron, ac ar ôl iddyn nhw eu pigo a’u trio, roedden nhw’n hoffi moron! Mae hynny’n wych” – Katherine, Perchennog Fferm Langton

Yn y DU, gan gynnwys Cymru, mae materion iechyd meddwl ymhlith pobl ifanc wedi bod ar gynnydd. Yn ôl y Sefydliad Iechyd Meddwl, gall tua 20% o bobl ifanc brofi problem iechyd meddwl mewn unrhyw flwyddyn benodol, ac mae gan tua un o bob 10 person ifanc (5-16 oed) broblem iechyd meddwl y gellir ei diagnosio’n glinigol. Mae achosion y problemau iechyd meddwl hyn yn amlochrog, ond mae arwahanrwydd cymdeithasol a chwalfa deuluol yn cyfrannu’n sylweddol at y materion hyn.   Gall ymgorffori mentrau cymunedol a meithrin cysylltiadau trwy weithgareddau fel tyfu bwyd yn y gymuned helpu i liniaru’r problemau hyn trwy ddarparu ymdeimlad o bwrpas a pherthyn.

Mae straeon Grŵp Tyfwyr Graigfechan a Fferm Langtons yn dangos y gall gweithredu ar yr hinsawdd, os caiff ei wneud yn iawn, arwain at ddyfodol gwell, mwy cysylltiedig. Mae’r mentrau hyn yn dangos y gall symud o arwahanrwydd cymdeithasol tuag at ymdeimlad o gymuned drawsnewid bywydau a’r amgylchedd er gwell.

Gadewch inni ragweld dyfodol lle bydd prosiectau o’r fath a yrrir gan y gymuned yn ffynnu ledled Cymru a thu hwnt. Dyfodol lle mae pobl yn mwynhau’r boddhad o dyfu a rhannu bwyd, lle mae pob cymuned yn rhyng-gysylltiedig, a lle mae gweithredu ar yr hinsawdd yn dod â phawb yn agosach at ei gilydd, gan wella bywydau a chreu byd cynaliadwy am genedlaethau i ddod.

Does dim dwywaith amdano… Fe allwch chi fod yn gwneud rhywbeth cynhyrchiol a buddiol. Nid oes rhaid iddo fod yn bobl wedi ymddeol” – Nigel Horrocks, Grŵp Tyfwyr Graigfechan